Бүгүн мен тиктим көчөт

...Бүгүн мен тиктим көчөт,
мойнума түштү милдет.
Арык казып, суу коюу,
олтурбай
күндү күн деп, түндү түн деп.

...Бүгүн мен өмүрлүк жар,
жөнөкөй кызга тоолук.
Балбылдайт көздөрүбүз,
бакыттын кушу конуп!

...Бүгүн мен болдум ата,
болдум жар жана багбан.
Турмушка кирип келдим:
уялчаак балалыктын
ыпысык кучагынан!

Турпатында жайнап сулуулук

Турпатында жайнап сулуулук
турат бир кыз, өтөт көчөдөн.
Айтам менен келем айталбай
бир сөзүмдү көңүл күсөгөн.

Акыр не жооп түшөр болду экен,
айды бүктөп сунган катыма?

Сагындым

Сагындым жанга жагым жайлоо түнүн
шар акчу суусу мөңкүп, чачып көбүк.
Асыл жар чачып бөлүп жик салгандай
асманды саманчынын жолу бөлүп.

Койчунун коңур үнү созолончу,
селкинин козгоп жүрөк делебесин.
Түндүктөн түмөн жылдыз кашын кагып,
ай нуру өпчү боз үй керегесин.

Сагындым нымдуу, салкын жайлоо түнүн,
эскен жел – сырдуу жомок баянындай.
Аппакай мөңгү жатчу качанкы бир
акындын актай калган барагындай.

Эсепсиз арча, чөп, гүл жыты аңкыган,
эзели түн көрбөдүм ошол түндөй.
Көл жатчу – качанкы бир учурдагы,
айымдын унут калган күзгүсүндөй.

Күзгү кайрык

Өрүктөр алган кийип,

кызгылтым “жанар” көйнөк.

Жаш жигит жолдо келет

өрүктөй ширин тилдүү

өмүрлөш жарын ойлоп.

Кең талаа кучагына

турушкан сыйбай, батпай.

Адырлар коон жүздүү –

даңкаят ашкабактай.

Дарбыздын тилиги же

ззилип бышкан анар.

Элесин берип турат

кыпкызыл кыя-жарлар.

Жыты урат каңылжаарга

токчулук, бышыкчылык.

Кыз келет чакасына

суу сузуп каштай тунук.

Романтика

Көп күттүргөн горизонттун чегинен  -

таң кирпиги түртүп күндүн пардасын.

Татынакай уйкудагы жаш кыздын, -

коомай гана өпсө кош тоң алмасын.

Кабагымда калбай суздук, бүркөөлүк,

каным толкуп, денде дүргүү күчөнүп.

Жүзүм каптап аптап зарпы ашынды ай –

жүрөгүмдүн экватору өңдөнүп!

Жарыкчылык бактысында мына шу

жалындаган ышкылануу белгиси:

кучагынан соот кийген шер Аска,

келбей турат күндү кое бергиси.

...Кызганычтын айынанбы, ким билсин?

Күндүн мурдун кан жалата текелер.

Жар-кыяда карсылдаша сүзүшөт –

жандарынан түңүлүшкөн эмедей.

Максатка

Татына бир сулуунун…

                        тарткандай.

Тартам сенин күйүтүңдү.

Барпырап мезгил учат батперектей

байкалбай өмүр өтөт сүйүп күндү.

Алкынып күз баратат жарыштагы

оозунан көбүк аккан сарала аттай,

көчөдөн жеңил баскан сары кыздай

                                    көздөрү карагаттай.

Дүкүлдөп согуусундай жүрөк-тамыр,

чыкылдап согот саат тынымсыз, бат.

Кымызды кулкулдатып жутканымдай,

өмүрдү убакыттар сорот, жутат.

Талаанын жашыл өңүн өчүрүп жел,

таратат өз боегун бопбоз бойдон.

Кейитет мени ичтен бир сыбызгы,

бир өксүк өйүй берет кетпей ойдон.

Жел жетип мага дагы боейт боз өң

мүрзөнүн үстүндөгү топурактай,

жүрөктү койгусу бар дүкүлдөтпөй,

саатты чыкылдатпай.

Дарбыздай дыңылдаган курагымда,

данектей сөөк жарат сезим курчуп.

Зор үмүт түн үркүтүп жанып турат,

зооканын бөйрөгүндө бийик урчук.

Ажайып кубулуштуу, куттуу, көркөм,

аябай толуп нурга бардык жагым.

Окшошуп өзүмчө бир нурдуу өзөн,

окшошуп нурдуу агым…

Татына бир сулуунун…

                        тарткандай.

Тартам сенин азабыңды.

Өзөгүмдөн өндүрүп жаңы калаа –

ачып салдым бар дүйнө, базарымды.

Убада бердиң мага, бардым сага

Убада бердиң мага,

                                    бардым сага.

Башка бир ишиң менен кезикпедиң.

Бейкапар түн түшүмдө калдым көрүп,

белгисиз айылдын бек эшиктерин.

Кайрадан убада алып,

                                    келсем кечте,

Кандайдыр ишиң менен жолукпадың.

Дал ошол түнү көрдүм түн түшүмдө,

дайынсыз аска-зоонун оюктарын...

"Жанымды жай алдырбай умсундуруп"

Жанымды жай алдырбай умсундуруп,

жагымдуу күлкүсүнүн шаңкылдагы.

Тотуккан кыздын жүзү кызыктырат

тор парда терезенин артындагы.

Жолуксак жолдон кокус маңдайлаша,

кандагы толкуу күчөп калам токтой.

Кысынып ал да, мен да айбыгабыз,

кызарып жаңы бышкан боорсоктой.

Дилдеги ашыглыктын аманатын,

арсар ой, алсыздыктан калсам айтпай.

Купуя бойдон калар, жазындасы

боткогу ачылбаган кызгалдактай...

Жанымды жай алдырбай умсундуруп,

жагымдуу күлкүсүнүн шаңкылдагы.

Тотуккан кыздын жүзү кызыктырат

тор парда терезенин артындагы.

Жийде дарагы

Шактарыңда өңчөй кызыл шурулар,

шападага ийет ичке сабагын.

Маани-жайың айтсам: ырыс адамга,

маңдайына бүткөн баксың талаанын.

Багбан ата олтургузган кастарлап,

бараалына жеткен дарак болсо деп.

Келатасың ошол күндөн – ушул күн,

таштак жолдун бир четинде делпилдеп.

Бурагыңды чачып жаздын койнуна,

бураласың ажар ачып, сүйкүмдүү.

Карындашым Маарипаттай жапакеч –

жыты жыпар, ширин колдуу, ширин тил.

Кең өрөөндүн бир беш көкүл кызысың:

чачтарыңды жууп, тарап өрөйүн.

Долу шамал кайрыбасын бутагың –

доо кетпесин, дооран сүрсүн өзөгүң.

"Ат арытып Айлама саа келдим мен"

Ат арытып Айлама саа келдим мен,
ак мөңгүдөн кийиптирсиң ич көйнөк.

Көк кашка сууң жата калып шимирдим –

көмөкөйдө балдай эрип, ичти өрдөп.

Кой жайылган тик жалама кыядан,

койчу жигит “Чойт, эрекечти” жаңыртат.

Аяк астым төө көтөргүс кар, көчкү –

ак жалындай алоолонгон жалбырттап.

Деңиз чени үч миң метр бийикте,

алтын тамыр өсөрлүгүн көз көрдү.

Ата-Журтум асмандатып туруптур,

Искендердин чокусундай төш белги.

Ар жылгаңдан сымап сууң чубурат,

таштарың кооз жалатылган алтынга.

Селки өңүндөй жаркылдаган мүнөзүң,

сезим гүлүн тартуулады эң ыйбаа.

Балалыкта калган изим издеймин,

торпок кууп томолонуп ойногом.

Жамалыңа жал-жал карап суктанам,

жаратылган дүйнө экенсиң кол менен.

Тээ кылымдын түпкүрүнө үңүлсөм,

ата-бабам ак конушу болупсуң.

Урпактарың өрүшү өскөн бул күндө

ырас сенде сөөлөт бийик, кол узун.

("Миң тамыр")

"Гүл-Гүлдөн" бир шиңгил

Ортодо ойноп ар кыл сөз,

осолдой түштү арабыз,

ошонун өзү жаман иш.

+++

Түгөй эки куш көрдүм,

бирин-бири сылап тараган,

эркелетип аяган.

+++

Жылдызы көп түнгө жайып көкүрөк.

Жубайым менен жүз үйрүшүп бүркөкпүз,

Бирибизди-бирибиз отуз жыл окуп бүтпөппүз.

+++

Зиренин аппак гүл өңүн,

Зирегим, сенден көрөмүн.

+++

Кир жуупсуң.

Көйнөгүң жайылуу турат.

Көзүмө сүрттүм кармалап.

("Гүл-Гүл" ырлар жыйнагынан. 2010)

“Жүгөрүдөй бала кармап алыпсың”

Биз окууну бүтөр жылкы жайында
асфальт жолдо окуудан соң кечке маал
аяр басып келгенибиз айылга
- Эсиңдеби, аяйым?...

Ажарданып кызыл нур жүзүң
айтаарындай кызык сыр
Акырын ийилдиң да дедиң сен:
“Жүгөрүлөр бала байлап калыптыр”.

Андан бери...
Жүгөрүлүү жай канчасын узатып,
канча аяздын каарына карыктым.
Жүрүп-жүрүп...
                   Жолугуштук жолдо шо
Жүгөрүдөй бала кармап алыпсың.


     ("Миң тамыр" ырлар жыйнагы. 1998)

“Гүл-Гүл” ырлар жыйнагынан-1

Ушул бүгүн ачылган гүлгө,
Авазым келди менин.
Акырын тийгиздим эрин.

+++

Каланып кемегеде кургак тезек.
Кашаттан ылдый күлүн төктү келин.
...”Каңк”, этип дөбөт кыр ашты.

+++

Оо, мен сүйгөн Ай-Көл!
Асман тээп жатыпсың туйлап,
аза боюңа нур жаап.

+++

Базар,
эпсиз-эпчил, момуну, батылы көп,
эркегинен катыны көп.

+++

Эне, сенин жүз-жытыңа зар болдум.
Элгегиңдин себилемин унундай
...Шамал тоодон леп этти.

+++

Кымтыкей кол чөнтөк шыпырып,
жасалды уурулук.
Кемиди насил, нурдуу нук.

+++

Саарлап анжир жедим. Анжир
сарыкты ширеси уурт, салаамдан
сакаяр ЖҮРӨК жарам бар.

+++

Тээ алыста бедезар.
Деңиз көйнөк кийинген.
...Таңкы саан да башталды.

+++

Жаз. Пешайван. Челекте сүт.
Жатат уктап бала мышык.
Жамырайт аары, көпөлөк учуп.

+++

Солкулдап өсөт жүгөрү,
сом билек кыздай аппапак,
чач чыгарып бала кучактап.

+++

Ыңкыган сары талаа,
ызылдаган саратан.
Сага жөө баратам.

+++

Тук, тук, тук.
Дубалга кагылып темир мык,
Ачылуу эшиктен аңкыды ысырык.

+++

Оо, анда, ар таң сайын бурдам нанга
калың каймак бастырып коер эле.
Бүгүн жүз таяп бүктөлгөн чоң энем!

+++

Көргүң келбей менден ийгилик.
Турасың өйдөсүнүп, ирип,
Ушунун өзү – пендечилик.

+++

Жер табынан буу чыкты,
кар астынан байчечек.
Оо, кандай керемет!

+++

Арак саткан ак келин,
кылтылдайсың тим эле,
Куюлган жүз граммдай!

+++

Дарбазаңа кат кыстардым,
окуйсуңбу колго алып.
осмо каштуу ак зайып!

+++

Үңкүр.
Оозу ачылып келди миң жыл.
Оозу ачылуу.

+++

Кичинекей жапыс там дарчадан,
чоң дүйнөнү көргөн балалык.
карегинен жатат нур агып...

+++

Таң сүрүлүп агарды асман,
таза аба деми, жалбыз жыт,
таш арык бойлоп баратам.

+++

Карегиң – деңиз...
Кайыкчан бирөө бардай
турам тааныбай.

+++

(“Гүл-Гүл” ырлар жыйнагынаню Адбилаат Дооров. 2010-ж.)

Түсүң кара ичиң экен ошондой

Түсүң кара ичиң экен ошондой,
туруп калдым ирик ойдон бошонбой.
Калпты-чынды койгуладың күпүлдөп,
кылдай дагы кызарбай да бозорбой.

Какшап, сыздап бүт клеткам, сөөгүм,
кыйла саатка кемий түштү өмүрүм.
Үшүк урган жалбырактай дирилдеп, -
суук сөздөн жапа тартты көңүлүм.

Кабыргама тийип миздүү айбалта,
көкүрөктү тилип кирди курч араа.
Мени издеп жүргөнсүйт шул арада,
бош табытты жүктөп алган араба.

Жүрөгүмдү сыялаган сөздөрдү
жутуп-жутуп бой-тулкума сиңирдим.
Мынчалыгын билишпесе керектир,
жыландан уу жыйноочулар тилиңдин.

Шайтан менин мойнума минип алып

Шайтан менин мойнума минип алып:
жетеледи кечеге, үлпөт-тойго.
Жетеледи көчөгө “суюк-аяк”.
Жээритти рас, достон да жандай көргөн,
Стакандап, чынылап сунду арак.

Шайтан менин мойнумда дооран сүрдү:
курттай кыйнап кемирди эт-сөөгүмдү,
бийлеп мээни,
бийлеп мени.
Топоздой нык семирип, так секирди.
Жетет эми!
Ажырашкыс дос бололу кайра экинчи,
кең жайып кучагыңды,
канакей, бери келчи
акылдын периштеси.

Жарым жатат чалкасынан кош бойлуу

Жарым жатат чалкасынан кош бойлуу
ак көйнөкчөн курсагы анын “көк тиреп”.
Анда бөпө чыргоолонот окшойбу
жарыктыктын дарбазасын тепкилеп.

Оодарыла сылап чардаң курсагын,
ойлуу жатат каш-кирпигин ирмебей.
Төрөлелек балам мага туюлат
ачылалек кутудагы дүйнөдөй...

Жарыктыкка келе жаткан наристе,
экөөбүздүн зор кубаныч, бактыбыз.
Балким уулдур карапайым. А мүмкүн
үйүбүзгө чаң жуктурбас жакшы кыз...

Чыр-чыр эткен телефондун...

Чыр-чыр эткен телефондун,
трубкасын көтөрдүм.
Даана угулду деми менен
өрөөпкүгөн тааныш үн.

Дене-бойго ток тараткан
ушул үндү жактырам.
Айтарга сөз табалбастан
апкаарыймын, жалдырайм.

Тушап алды бар эркимди
делөөрүткөн өрт сезим.
Ыкчамыраак өзүмдү-өзүм:
ырастайын, түзөйүн.

Эй, табийгат, кылчы жардам
келсин тилим ийкемге.
Кантип сүйлөө керектигим –
үйрөтсөңчү гүлдөргө...

Чыр-чыр эткен телефондун,
трубкасын көтөрдүм.
Угулууда деми менен
өрөөпкүгөн ошол үн.

Жүрөктөн ырдоо зарыл болсо дагы

Жүрөктөн ырдоо зарыл болсо дагы
азыр мен сезим күүлөп ырдап жатам.
Астымда ныксыраган даркан талаа,
үстүмдө нур чайканган ачык асман.

Ийрилип тоону көздөй кеткен жолдо
илгери кадам таштап демигемин.
Жүзүмдөй мөлтүрөгөн кыз жолукса
жүлүндү таарып өтөт ысык сезим.

Теңирдин бетин гүлдөп сансыз жылдыз,
айлымдын жанды электир жарыгындай.
Алдыма мени утурлап таң келатат –
алманын күз тазарткан ыраңындай.

Сызылып агып чыгып жүрөгүмдөн:
сагыныч кан-тамырга, бойго сиңген.
Дарактай кенендикке кучак жайып,
данектей жарып чыкмак сөөгүмдөн.

Аймалап тоонун жели өптү беттен
коонундай тордоп калган коончунун.
Узарат эң алыскы чаңдуу боз жол,
кызарат эринимде бир тал чылым...

Түндүктөгү чыкпас күндөй үч-төрт ай...

Түндүктөгү чыкпас күндөй үч-төрт ай,
түпсүздүккө сиңип кетип туңгуюк.
Ак баш тоодо капысынан кезиктиң
ачылалек каттай калың сыр уюп.

Көздөрүңдүн чарасында жык-жыйма,
көлкүлдөдү мээр-ышкың чайкалып.
Чыйыр жолдуу айрылышта олтурдук
чын жүрөктөн дидарлашуу байкалып.

Түпсүз оюң, түркүн кыял, мүнөзүң,
түшүнүгүң өзгөрүптүр аябай.
Жоодураган калыбымда кылчалык,
жолугуудан турдум кумар тарабай.

Акырында алыстадың, коштоштуң,
арт жагыңа из калтырып үтүрдөй.
Кеберсиген чөл-эриним тер жутуп,
кезигишиң каалап калдым күттүрбөй.

Түндүктөгү чыкпас күндөй үч-төрт ай,
түпсүздүккө сиңип кетип туңгуюк.
Ошол тоодо жолугарсың жана да
окулалек каттай калың сыр уюп...

Сагынычым сага айталбай...

Сагынычым сага айталбай,
бүгүн күндү жалгыз батырдым.
Жылдыз толо көктөн көз албай,
таңды дагы жалгыз атырдым.

Капалантып аруу көңүлдү,
кат да келбейт сенден негедир.
Көздөрүмдө толо ачуу жаш,
көөдөнүмдө толо сары зил.

Супурадай өңүм ак куба,
сууп маанай кеч күз желиндей.
өмүрдү ырга, шатка тундуруп,
өтө аламбы ыйга жеңилбей...

Азыркы ушул менин абалым:
канатынан майып каркыра.
Жайкы күйүк суусуз сарталаа,
күн тийбеген тайга, тундра.

...Көрүнүшү кудум өзүңдөй
көтөрүлдү тиги ай кырда.
Акыр келер жашоо көктөмүн
алдыртадан жүрөк туюуда.

Бул ишарат жанды сооротуп,
ишеничке толду көкүрөк.
Балким мага келер чоң бакыт,
чоң дайрадай толкуп кечирээк.

("Миң тамыр". 1998)